$Maxwell$方程式の電磁ポテンシャル表現
残り二つの$Maxwell$方程式
$\Div{D(x,t)}=ρ_ε(x,t)$
$\Rot{H(x,t)}-\frac{\partial D}{\partial t}=i(x,t)$
に対して、これらを$E$と$B$で表すと
$\Div{E(x,t)}=\frac{ρ_ε(x,t)}{ε}$ (∵ $D=εE$)
$\Rot{B(x,t)}-εμ\frac{\partial E(x,t)}{\partial t}=μi(x,t)$ (∵ $B=μH$)
一方
$\Div{E(x,t)}=-\Div{(\Grad{φ(x,t)}+\frac{\partial A(x,t)}{\partial t})}$
$=-\nabla^2φ(x,t)-\frac{\partial}{\partial t} (\Div{A(x,t)})$
∴ $\nabla^2φ(x,t)+\frac{\partial}{\partial t} (\Div{A(x,t)})=-\frac{ρ_ε(x,t)}{ε}$
$\Rot{B(x,t)}-εμ\frac{\partial E(x,t)}{\partial t}$
$=\Rot{\Rot{A(x,t)}}+εμ\frac{\partial}{\partial t}\Grad{φ(x,t)}+εμ\frac{\partial^2}{\partial t^2} A(x,t)$
$=\Grad{\Div{A(x,t)}}-\nabla^2A(x,t)+εμ\frac{\partial}{\partial t}\Grad{φ(x,t)}+εμ\frac{\partial^2}{\partial t^2} A(x,t)$ (恒等式 $\Rot{\Rot{A}}=\Grad{\Div{A}}-\nabla^2$ による)
$=-[\nabla^2-εμ\frac{\partial^2}{\partial t^2}] A(x,t)+\Grad{[\Div{A(x,t)}+εμ\frac{\partial}{\partial t}φ(x,t)]}$
∴ $[\nabla^2-εμ\frac{\partial^2}{\partial t^2} ]A(x,t)-\Grad{[\Div{A(x,t)}+εμ\frac{\partial}{\partial t}φ(x,t)]}=-μi(x,t)$
結局、$Maxwell$方程式を電磁ポテンシャルで表現すると、
$\nabla^2φ(x,t)+\frac{\partial}{\partial t} (\Div{A(x,t)})=-\frac{ρ_ε(x,t)}{ε}$
$[\nabla^2-εμ\frac{\partial^2}{\partial t^2} ]A(x,t)-\Grad{[\Div{A(x,t)}+εμ\frac{\partial}{\partial t}φ(x,t)]}=-μi(x,t)$
となる。
なお、電荷密度$ρ_ε$と電流密度$i$の間には次式の電荷保存則が成り立つ。
$\frac{\partial ρ_ε(x,t)}{\partial t}+\Div{i(x,t)}=0$
$Maxwell$方程式の相対論的記述
$Maxwell$方程式を電磁ポテンシャルで表現した下記2式において、
$\nabla^2φ(x,t)+\frac{\partial}{\partial t} (\Div{A(x,t)})=-\frac{ρ(x,t)}{ε}$
$[\nabla^2-εμ\frac{\partial^2}{\partial t^2} ]A(x,t)-\Grad{[\Div{A(x,t)}+εμ\frac{\partial}{\partial t}φ(x,t)]}=-μi(x,t)$
第一の式に2つの項を追加して式変更し、
$(\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2})φ(x,t)+\Div{\frac{\partial A(x,t)}{\partial t}}+\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2 φ(x,t)}{\partial t^2}=-\frac{ρ(x,t)}{ε_0}$
(但し真空中として $ε_0μ_0=\frac{1}{c^2}$)
後ろの項の時間微分を括り出し、
$(\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2})φ(x,t)+\frac{\partial}{\partial t}[\Div{A(x,t)}+\frac{1}{c^2}\frac{\partial φ(x,t)}{\partial t}]=-\frac{ρ(x,t)}{ε_0}$
両辺を$c$で割る。
$(\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2})\frac{φ(x,t)}{c}+\frac{1}{c}\frac{\partial}{\partial t}(\Div{A(x,t)}+\frac{1}{c}\frac{\partial}{\partial t} (\frac{φ(x,t)}{c}) )=-\frac{ρ_ε(x,t)}{ε_0 c}$
ここで、電磁ポテンシャルと電流密度を以下の四次元量に拡張し、
$A=(\frac{φ}{c},A_x,A_y,A_z)=(A^0,A^1,A^2,A^3)$
$i=(cρ,i_x,i_y,i_z)=(i^0,i^1,i^2,i^3)$
その0次元を適用する。
$(\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2})A^0+\frac{\partial}{\partial w}(\Div{A}+\frac{\partial}{\partial w}A^0 )=-\frac{i^0}{ε_0c^2}=-μ_0i^0$
(但し、$\frac{1}{c}\frac{\partial}{\partial t}=\frac{\partial}{\partial w}$)
次に第二の式に1から3次元を適用すると、
$(\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2})A^1+\frac{\partial}{\partial x}(\Div{A}+\frac{\partial}{\partial w}A^0 )=-μ_0i^1$
$(\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2})A^2+\frac{\partial}{\partial y}(\Div{A}+\frac{\partial}{\partial w}A^0 )=-μ_0i^2$
$(\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2})A^3+\frac{\partial}{\partial z}(\Div{A}+\frac{\partial}{\partial w}A^0 )=-μ_0i^3$
となり、以上の4式を一つの式に集約(4元ポテンシャル表現)すると、
$□A^μ-\partial^μ\partial_νA^ν=-μ_0i^μ$
となる。( 但し $□≡\nabla^2-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2}$ 、$\partial_i≡\frac{\partial}{\partial x^i}$ )